Sau khi hợp nhất 3 địa phương thành Thành phố Hồ Chí Minh và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp từ ngày 01 tháng 7 năm 2025, Thành phố tiếp nhận khối lượng lớn các bản án, quyết định hành chính có hiệu lực kéo dài từ các huyện cũ bàn giao. Nhiều phán quyết phát sinh chi phí bồi thường giải phóng mặt bằng bổ sung rất lớn do biến động đơn giá đất qua các thời kỳ, vượt quá hả năng cân đối của ngân sách cấp xã. Hiện nay, trong quá trình thực hiện còn một số khó khăn, vướng mắc do hiện nay, pháp luật về quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước chưa có cơ chế điều chỉnh và hướng dẫn cụ thể đối với trường hợp địa phương ban hành cơ chế tài chính linh hoạt để kịp thời thi hành các bản án, quyết định hành chính có hiệu lực pháp luật hằng năm. Đặc biệt, chưa có quy định rõ ràng về trình tự sử dụng ngân sách cấp thành phố để thực hiện nghĩa vụ bồi thường bổ sung đối với các công trình đầu tư công do Trung ương bàn giao đã quyết toán hoàn thành, cũng như việc hỗ trợ từ ngân sách cấp thành phố cho ngân sách cấp xã khi đã sử dụng các nguồn lực ngân sách cấp mình nhưng không đủ để thực hiện.
Điểm i khoản 5 Điều 33 Luật Phát triển đô thị năm 2026 tạo ra cơ chế cho phép Thành phố chủ động ban hành văn bản quy định việc sử dụng ngân sách Thành phố để thực hiện trách nhiệm chi trả, bồi thường của cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền thuộc phạm vi quản lý của Thành phố cho tổ chức, cá nhân theo bản án, quyết định đã có hiệu lực của cơ quan có thẩm quyền mà không thuộc trường hợp thực hiện theo quy định của pháp luật về trách nhiệm bồi thường của nhà nước trên địa bàn Thành phố. Do đó, nếu không có văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn trong quá trình tổ chức thực hiện sẽ phát sinh lúng túng trong việc xác định thẩm quyền, cách thức thực hiện và trách nhiệm của các cơ quan có liên quan, ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả triển khai các cơ chế, chính sách đặc thù theo quy định của Luật Phát triển đô thị.
Từ những đòi hỏi cấp bách từ thực tiễn điều hành ngân sách và bảo đảm tính nghiêm minh tư pháp, thực hiện chỉ đạo của Ủy ban nhân dân Thành phố, Sở Tài chính đã chủ trì phối hợp với Sở Tư pháp và các cơ quan liên quan tập trung nghiên cứu, xây dựng dự thảo Nghị quyết của Hội đồng nhân dân Thành phố Quy định việc sử dụng ngân sách Thành phố để thực hiện trách nhiệm chi trả, bồi thường của cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền thuộc phạm vi quản lý của Thành phố cho tổ chức, cá nhân theo bản án, quyết định đã có hiệu lực của cơ quan có thẩm quyền mà không thuộc trường hợp thực hiện theo quy định của pháp luật về trách nhiệm bồi thường của nhà nước trên địa bàn Thành phố. Việc ban hành
Nghị quyết sẽ tạo lập hành lang pháp lý đồng bộ, minh bạch, bảo đảm đưa các cơ chế tài chính vượt trội đi vào thực tế một cách hiệu quả nhất.
Sở Tài chính đã nghiên cứu, xây dựng dự thảo Nghị quyết của Hội đồng nhân dân Thành phố tạo ra các cơ chế tài chính mang tính đột phá, gỡ nút thắt thực tế trong quản lý tài chính công, theo đó: Ngân sách Thành phố thực hiện chi trả, bồi thường của cơ quan, tổ chức, người có thầm quyền thuộc phạm vi quản lý của Thành phố cho tổ chức, cá nhân theo bản án, quyết định đã có hiệu lực của cơ quan có thẩm quyền trên địa bàn Thành phố đối với các trường hợp:
- Các bản án, quyết định giải quyết khiếu nại đã có hiệu lực của Chủ tịch ủy ban nhân dân cấp xã, Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố liên quan đến các dự án đầu tư công thuộc nguồn vốn ngân sách Thành phố đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt quyết toán hoàn thành, các dự án đang triển khai thực hiện.
- Các bản án, quyết định giải quyết khiếu nại đã có hiệu lực của Chủ tịch ủy ban nhân dân cấp xã, Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố thuộc nhiệm vụ thi hành của ngân sách cấp xã khi cấp xã đã sử dụng các nguồn lực ngân sách cấp mình nhưng không đủ để thực hiện.
- Các bản án, quyết định giải quyết khiếu nại đã có hiệu lực của Chủ tịch ủy ban nhân dân cấp xã, Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố liên quan đến các dự án đầu tư công thuộc nguồn vốn ngân sách Trung ương đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt quyết toán hoàn thành.
- Các bản án, quyết định giải quyết khiếu nại đã có hiệu lực của Chủ tịch ủy ban nhân dân cấp xã, Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố liên quan đến các dự án do doanh nghiệp làm chủ đầu tư tự nguyện ứng trước kinh phí bồi thường giải phóng mặt bằng, đã được khấu trừ vào tiền thuê đất, tiền sử dụng đất, nhưng tại thời điểm phát sinh các bản án hành chính, quyết định giải quyết khiếu nại chủ đầu tư đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính đối với nhà nước.
- Các bản án, quyết định giải quyết khiếu nại đã có hiệu lực của Chủ tịch ủy ban nhân dân cấp xã, Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố liên quan đến các dự án do doanh nghiệp làm chủ đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng cho nhà nước và được nhà nước cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với diện tích đất được giao tương ứng nhưng phát sinh thêm diện tích cần phải bồi thường giải phóng mặt bằng; hoặc các trường hợp phát sinh thêm nghĩa vụ chi trả nhưng không phát sinh thêm diện tích đất cần giải phóng mặt bằng.
Sở Tài chính đang trong quá trình tổng hợp ý kiến của các cơ quan, đơn vị để hoàn thiện hồ sơ dự thảo Nghị quyết, trình Ủy ban nhân dân Thành phố xem xét, dự kiến trình Hội đồng nhân dân Thành phố xem xét, ban hành theo thẩm quyền vào kỳ họp chuyên đề cuối tháng 9 năm 2026./.