Sau khi sắp xếp, hợp nhất 03 địa phương và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp từ ngày 01 tháng 7 năm 2025, Thành phố Hồ Chí Minh có không gian phát triển được mở rộng, với nhiều lợi thế về vị trí địa lý, hệ thống cảng biển, giao thông đường thủy, logistics, công nghiệp, du lịch biển và các hoạt động kinh tế gắn với biển.
Đây là điều kiện thuận lợi để Thành phố phát huy vai trò là một trong những trung tâm kinh tế biển lớn của cả nước; tăng cường liên kết vùng, liên kết giữa các ngành, đồng thời tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị kinh tế biển trong nước và quốc tế.
Phát triển kinh tế biển được xác định là một trong những định hướng quan trọng nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của Thành phố; tạo động lực tăng trưởng mới; thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại, xanh, tuần hoàn, có giá trị gia tăng cao; đồng thời gắn phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo đảm quốc phòng, an ninh và phát triển bền vững.
Quy hoạch Thành phố Hồ Chí Minh thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1711/QĐ-TTg ngày 31 tháng 12 năm 2024 đã xác định các định hướng phát triển kinh tế biển, cảng biển, logistics, dịch vụ biển, năng lượng, du lịch biển và các hoạt động kinh tế gắn với biển. Đây là cơ sở quan trọng để Thành phố cụ thể hóa các chủ trương của Trung ương thành các cơ chế, chính sách phù hợp với điều kiện thực tiễn và định hướng phát triển trong giai đoạn mới.
Trước khi sắp xếp đơn vị hành chính, Ủy ban nhân dân tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu đã tổ chức xây dựng Đề án “Phát triển tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu thành Trung tâm kinh tế biển quốc gia” theo nhiệm vụ được giao tại Nghị quyết số 154/NQ-CP ngày 23 tháng 11 năm 2022 của Chính phủ. Đề án đã được trình Thủ tướng Chính phủ và được Bộ Nông nghiệp và Môi trường góp ý hoàn thiện tại Công văn số 7992/BNNMT-BHĐ ngày 17 tháng 10 năm 2025.
Sau khi không gian phát triển của Thành phố được mở rộng, các khu vực có biển, tiếp giáp biển và gắn trực tiếp với không gian biển tạo điều kiện hình thành hệ sinh thái kinh tế biển đa dạng, bao gồm cảng biển, logistics, vận tải biển, du lịch và dịch vụ biển, khai thác và nuôi trồng hải sản, công nghiệp ven biển, năng lượng và các ngành kinh tế biển mới. Qua đó, Thành phố có điều kiện tăng cường liên kết giữa khu vực biển, ven biển và nội địa, cũng như liên kết với vùng Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long và các trung tâm kinh tế biển trong nước và quốc tế.
Luật Phát triển đô thị số 18/2026/QH16 đã xác định phạm vi các hoạt động kinh tế biển, bao gồm kinh tế hàng hải, logistics, công nghiệp và dịch vụ dầu khí, khai thác tài nguyên khoáng sản biển, năng lượng và năng lượng tái tạo, du lịch và dịch vụ biển, nuôi trồng và khai thác hải sản, công nghiệp ven biển và các hoạt động kinh tế biển khác.
Theo điểm b khoản 1 Điều 18 Luật Phát triển đô thị, Hội đồng nhân dân Thành phố có thẩm quyền quy định Danh mục ngành, lĩnh vực phát triển kinh tế biển được hưởng cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ quy định tại Điều 39 của Luật. Đồng thời, điểm o khoản 1 Điều 39 quy định các dự án thuộc Danh mục này là một trong các nhóm dự án đầu tư trên địa bàn Thành phố được hưởng cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ.
Việc xây dựng và ban hành Danh mục ngành, lĩnh vực phát triển kinh tế biển vì vậy là cần thiết nhằm xác định rõ các ngành, lĩnh vực ưu tiên; tập trung nguồn lực vào các hoạt động có khả năng khai thác hiệu quả lợi thế về biển; thúc đẩy hình thành các chuỗi giá trị kinh tế biển có giá trị gia tăng cao; đồng thời bảo đảm phát triển kinh tế biển gắn với bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo đảm quốc phòng, an ninh và phát triển bền vững.
Trên cơ sở đó, Sở Tài chính đã chủ trì, phối hợp với Sở Tư pháp và các cơ quan, đơn vị liên quan nghiên cứu, xây dựng dự thảo Nghị quyết của Hội đồng nhân dân Thành phố quy định Danh mục ngành, lĩnh vực phát triển kinh tế biển được hưởng cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ quy định tại Điều 39 Luật Phát triển đô thị trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.
Hiện nay, Sở Tài chính đang tổng hợp ý kiến của các cơ quan, đơn vị để tiếp tục hoàn thiện hồ sơ dự thảo Nghị quyết, trình Ủy ban nhân dân Thành phố xem xét, dự kiến trình Hội đồng nhân dân Thành phố xem xét, ban hành theo thẩm quyền tại kỳ họp chuyên đề cuối tháng 9 năm 2026./.